Neurologopedia i układ nerwowy

Neurologopedia i układ nerwowy Neurologopedia to jeden z kilku działów w logopedii, zajmujący się terapią osób z uszkodzeniami mózgu. Trzeba więc nieco wyjaśnić. Układ nerwowy składa się z ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, który jest odpowiedzialny za prawidłowe działanie i nadzorowanie działalności organizmu, w tym kierowaniem mięśniami i wydzielaniem hormonów oraz odbieraniem bodźców z zewnątrz i przetwarzaniem ich. Za otrzymywanie informacji z zewnątrz odpowiadają nasze zmysły, z kolei wiadomości z narządów ich zakończenia czuciowe. To pozwala na rozróżnienie pewnych zachowań, które są już wrodzone i nabywane wraz z naszym rozwojem. Za doprowadzenie ich do właściwych miejsc w organizmie odpowiada tzw. łuk odruchowy, który przesyła bodźce do ośrodka centralnego, a następnie przenosi je do narządów, mających wykonać wyznaczone funkcje. Podstawowym budulcem komórek nerwowych jest neuron oraz wypustki dendrytów, które przyjmują bodźce i aksony, odprowadzające je dalej. Większość neuronów znajduje się w najważniejszej części – w ośrodkowym układzie nerwowym, chronionym przez kości czaszki i kręgosłup. Każdy neuron przesyła sobie informacje za pomocą tzw. synaps, których jest znacznie więcej w wypustkach neuronowych. Pierwszy ośrodek układu nerwowego to ośrodkowy, którego częściami są mózg, pień mózgu oraz rdzeń mózgowy. Jego celem jest uchwycenie i analiza informacji docierających z obwodowego układu nerwowego oraz spowodowanie odpowiedniej reakcji na nie. Całość mózgu stanowią głównie półkule, które z kolei dzielą się na płaty: czołowy, ciemieniowy, skroniowy i potyliczny, które spełniają określone funkcje. Płat czołowy kieruje czynnościami ruchowymi i psychicznymi, ciemieniowy rejestruje doznania czucia, część potyliczna dba o struktury wzrokowe, a płat skroniowy za odbieranie doznań dźwiękowych. Półkule te pokrywa kora mózgowa, która jest odpowiedzialna za wykonywanie świadomych i bardziej zaawansowanych czynności życiowych. Niedaleko kory umieszczony jest pień mózgu, który łączy się z rdzeniem. Prawidłowe funkcjonowanie tej części umożliwia wykonywanie ważnych czynności życiowych. Móżdżek zaś przystosowuje we właściwy sposób napięcia mięśni oraz dba o poprawną postawę ciała. Z kolei rdzeń kręgowy uczestniczy w przekazywaniu bodźców do mózgu i konkretnych narządów. Drugi układ to obwodowy układ nerwowy, w skład którego wchodzą korzenie rdzeniowe i nerwy obwodowe. Celem układu jest przewodzenie doznań z struktur nerwowych do narządów. Mimo skomplikowanej budowy układu jest on w pełni odpowiedzialny za nasz kontakt ze światem zewnętrznym. Ważną rolę w mówieniu spełniają nerwy i drogi nerwowe  czaszkowe, twarzowe, językowo-gardłowe i krtani, które są odpowiedzialne za poprawną artykulację i wytwarzanie dźwięków mowy. W procesach mowy ważną funkcję spełnia także móżdżek, kontrolując czynności manualne oraz sterując mową. Jak widzimy, ludziom z uszkodzeniami mózgu potrzebna jest więc terapia u logopedy, umożliwiająca stałe ćwiczenie mówienia, mimo braku predyspozycji.

Zaburzenia mowy i terapia u osób upośledzonych umysłowo

Zaburzenia mowy i terapia u osób upośledzonych umysłowo Mowa jako proces umożliwiający komunikację z otoczeniem. Jej funkcjonowanie w pełni zależy od prawidłowego rozwoju fizycznego i umysłowego. Dlatego u dzieci z upośledzeniem umysłowym występują problemy z nabyciem i ukształtowaniem poprawnego mówienia – jest to tzw. opóźniony rozwój mowy, który wiąże się z niską sprawnością językową, a wpływa na nią poziom nabytego upośledzenia. Jednak nie oznacza to, że dzieci, które są sprawne intelektualnie, mają inna zaburzenia mowy. Otóż nie – poziom inteligencji nie wpływa na to, ale wady mogą w tym przypadku być złożone, przez co terapia jest znacznie bardziej skomplikowana. Istnieje wiele czynników, wywołujących zaburzenia mowy. Przede wszystkim sprzyja temu nieprawidłowa budowa narządów artykulacji, uwarunkowania genetyczne upośledzenia, komplikacje związane ze zjawiskiem poznawania świata oraz abstrakcyjnego myślenia, uszkodzenia utrudniające na poprawną koordynację ruchową, a w tym narządów aparatu mówienia. Także odpowiednie wpływanie i skłanianie do mówienia, trudności w zapamiętywaniu informacji ze słuchu oraz w myśleniu abstrakcyjnym oraz oddziaływanie kultury, rodziny i emocji mogą być odpowiedzialne za stan. Aby więc umożliwić niepełnosprawnym intelektualnie dzieciom komunikowanie się, potrzebna jest odpowiednia metoda terapeutyczna, w której dużą wagę przywiązuje się też do charakteru dziecka, jak i jego wady. Leczenia jest znacznie żmudniejszym i długotrwały okresem terapii, które nie zawsze przynosi pożądane efekty, ponieważ nie robi się nic w tym kierunku, aby dziecko zaabsorbować ciekawymi zajęciami. Dlatego ważne jest to, aby każdą terapię zastosować indywidualnie, związaną z konkretnymi potrzebami pacjenta. Nie koniecznie muszą to być upowszechnione zajęcia lecznice, ale logopeda powinien je rozwinąć o nowsze techniki, takie jak np.: muzyka, która za pomocą wypracowania rytmu i śpiewanych tekstów przyczyni się w pozytywny sposób nie tylko na poprawę mowy, ale też na lepszą ruchowość i aktywność fizyczną. Muzyka jest bodźcem, który wzmaga reakcję u dziecka w odpowiednim momencie, omijając bariery intelektualno-słowne. Ważne jest także to, aby logopeda posiada dostateczne wykształcenie i wiedze na temat upośledzeń umysłowych, jak również dokładne poznanie osobowości dziecka i jego środowiska, w którym się wychowuje. Oprócz logopedy pracę nad mową dziecka powinni wykonywać rodzice, którzy przez możliwy jak najczęstszy i długotrwały okres powinni go otaczać językiem, rozmawiając z nim o otaczającym go świecie, opisując czynności, które wykonuje, a także prosić, ale nie zmuszać dziecka do nazywania przedmiotów, które dotyka oraz zjawisk, których było świadkiem. Takie proste zachowania mają na celu znaczne poprawienie aparatu mowy. W przypadku terapii osób z upośledzeniem umysłowym nieważna jest ilość poznanych dźwięków czy nabytych słów, ale jakość i sposób mówienia – to, czy słowa pozwalają na wyrażenie własnych spostrzeżenień lub czy w znacznym stopniu udoskonalił się poziom wypowiedzi.

Dysleksja

Dysleksja Dysleksja (rozwojowa) to grupa pewnych zaburzeń, które utrudniają naukę czytania, pisania oraz ortografii czy matematyki. Nie jest to ani choroba ani rodzaj niepełnosprawności. Jest wynikiem działania, które nie pozwala takim osobom na myślenie słowami, których nie można zobrazować za pomocą przedmiotów. Jeśli dziecko nie potrafi znaleźć znaczenia danego słowa, zaczyna się dezorientować, a tym samym popełnia nieświadome błędy i szybko denerwuje się. Za przyczyny dysleksji można uznać uwarunkowania genetyczne dziedziczne oraz uszkodzenia w ośrodkowym układzie nerwowym. Wyróżnia się kilka odmian dysleksji: typu wzrokowego, kiedy to występują zaburzenia percepcyjne i pamięciowe wzroku. Dysleksja typu słuchowe występuje w momencie zaburzeń słuchowych, wywołując tym samym znaczne ograniczenie funkcji językowych, a dysleksja typu integracyjnego pojawia się, gdy istnieją problemy związane z funkcjami percepcyjno-motorycznymi. Z kolei typ dysleksji mieszanej dotyczy wszystkich trzech powyższych, a następny, czyli typ wizualny wywołuje nieporządek. Pewne objawy występowania dysleksji można już zauważyć w początkowym stadium rozwoju dziecka, kiedy to występują zaburzenia sprawności ruchowej, wzrokowo-słuchowej czy rozwoju mowy, w zapamiętywaniu lub rozumieniu. W późniejszym czasie mogą do tego dojść problemy w poprawnym pisaniu – zmiana, opuszczanie, zniekształcanie liter i pisma, wolne tempo i trudno w rozumieniu tekstu ze słuchu. Z kolei w czytaniu dziecko może robić błędy w czytaniu, nieodróźniając liter czy znaków interpunkcyjnych, pomija części tekstu, zwalnia swoje tempo, nie rozumie tego, co czyta. Również dysleksja może pojawić się w przypadku innych przedmiotów, gdzie ujawniają się zaburzenia związane z właściwą orientacją, rozumieniem, koncentracją i tempem pracy. Dziecko zauważając swoje niepowodzenia, staje się coraz bardziej impulsywne i frustrowane brakiem zdolności, umożliwiających mu funkcjonowanie. Mimo ciężkiej i długotrwałej pracy, efekty nie zawsze spełniają oczekiwania, przez co jeszcze bardziej obniża się jego samoocena, co do własnych umiejętności. Taki stan może doprowadzić do powtarzania się, a wręcz przyswojenia takich zachowań, przez co ciężko będzie pozbyć się negatywnych nawyków. Jednak im wcześniej rozpocznie się pracę z takimi podopiecznymi, tym większa gwarancja na osiągnięcie postawionych przez celów. Mogłoby się wydawać, iż dysleksja niesie za sobą same niepożądane cechy, tymczasem okazuje się, że dyslektyk posiada znacznie bardziej rozbudowaną wyobraźnię, gdyż myśli poprzez obrazy, jest znacznie bardziej kreatywny i wrażliwy na otaczający go świat, kieruje się swoją niezwykłą intuicją oraz przenikliwością i przeżywa dane chwile w sposób realistyczny. Ważne jest wykonanie diagnozy, w której powinni uczestniczyć inni specjaliści, a dzięki temu będzie można poznać poziom czytania, pisania, rozwoju intelektualnego oraz ocenić sposób zachowania pod względem emocjonalnym i psychicznym, dostosowując to do potrzeb indywidualnych.

Koncepcje

Powstały trzy koncepcje, zajmujące się odpowiednimi działaniami. Koncepcja medyczna to utworzenie zakresu badań i działalności dla zaburzeń, usuwania nieprawidłowości mowy i profilaktyki. Koncepcja pedagogiczna skupia się głównie na kształtowaniu mowy u dzieci głuchoniemych i porozumiewaniu u osób głuchoniewidomych. Ostatnią jest koncepcja holistyczna, którą wielu zwolenników uważa za samodzielną naukę, wykorzystującą aspekty embriologiczne, patologiczne, społeczne i artystyczne w mowie. Możemy wyróżnić dwie podstawowe specjalności w logopedii. Pierwsza z nich to logopedia teoretyczna – jej celem jest doszukiwanie się powiązań z innymi zjawiskami, będące przedmiotem badań oraz praktyczne wykorzystanie tych wyników. Z kolei logopedia stosowana dotyczy użycia w trakcie leczenia prawidłowych wzorców językowych i komunikacyjnych oraz likwiduje niepożądane zaburzenia między tymi procesami. Dzieli się ona na kolejne dwie: logopedia ogólna, która ma zadanie ukształtować prawidłową mowę i stale ją udoskonalać oraz logopedia specjalna – likwidowanie wszelkich wad wymowy, zaburzeń głosu i komplikacji związanych z czytaniem i pisaniem oraz w przypadku utraty lub braku mowy nauka mowy i rozumienia jej. Warto także przypomnieć, że logopedia dzieli się na kolejne działy, które zajmują się różnymi wadami. Jedną z nich jest balbutologopedia, zajmująca się rehabilitacją osób z problemem jąkania, a surdologopedia ma na celu nauczenie mowy i leczenie oraz usuwanie zaburzeń głosowych. Z kolei neurologopedia zajmuje się przedstawieniem diagnozy oraz terapią dla osób z uszkodzeniem mózgu, a oligofrenologopedia to dział, mający na celu ukształtowanie mowy u osób upośledzonych umysłowo, jak również emisja głosu – doskonalenie się w mowie i głosu. Od wielu lat można zauważyć, że stosunkowo ten nowy dział w medycynie stale rozwija się, ponieważ ciągle wzrasta liczba osób z zaburzeniami mowy w różnych grupach wiekowych: u noworodków, dzieci starszych oraz dorosłych, a także pojawią się nowe problemy zdrowotne, wymagające określenia zakresu badań i utworzenia nowych technik leczenia. Więc nie dziwi fakt, iż logopedia stała się upowszechniającym się procesem w niwelowaniu zaburzeń wad mowy.