Neurologopedia i układ nerwowy

Neurologopedia i układ nerwowy Neurologopedia to jeden z kilku działów w logopedii, zajmujący się terapią osób z uszkodzeniami mózgu. Trzeba więc nieco wyjaśnić. Układ nerwowy składa się z ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, który jest odpowiedzialny za prawidłowe działanie i nadzorowanie działalności organizmu, w tym kierowaniem mięśniami i wydzielaniem hormonów oraz odbieraniem bodźców z zewnątrz i przetwarzaniem ich. Za otrzymywanie informacji z zewnątrz odpowiadają nasze zmysły, z kolei wiadomości z narządów ich zakończenia czuciowe. To pozwala na rozróżnienie pewnych zachowań, które są już wrodzone i nabywane wraz z naszym rozwojem. Za doprowadzenie ich do właściwych miejsc w organizmie odpowiada tzw. łuk odruchowy, który przesyła bodźce do ośrodka centralnego, a następnie przenosi je do narządów, mających wykonać wyznaczone funkcje. Podstawowym budulcem komórek nerwowych jest neuron oraz wypustki dendrytów, które przyjmują bodźce i aksony, odprowadzające je dalej. Większość neuronów znajduje się w najważniejszej części – w ośrodkowym układzie nerwowym, chronionym przez kości czaszki i kręgosłup. Każdy neuron przesyła sobie informacje za pomocą tzw. synaps, których jest znacznie więcej w wypustkach neuronowych. Pierwszy ośrodek układu nerwowego to ośrodkowy, którego częściami są mózg, pień mózgu oraz rdzeń mózgowy. Jego celem jest uchwycenie i analiza informacji docierających z obwodowego układu nerwowego oraz spowodowanie odpowiedniej reakcji na nie. Całość mózgu stanowią głównie półkule, które z kolei dzielą się na płaty: czołowy, ciemieniowy, skroniowy i potyliczny, które spełniają określone funkcje. Płat czołowy kieruje czynnościami ruchowymi i psychicznymi, ciemieniowy rejestruje doznania czucia, część potyliczna dba o struktury wzrokowe, a płat skroniowy za odbieranie doznań dźwiękowych. Półkule te pokrywa kora mózgowa, która jest odpowiedzialna za wykonywanie świadomych i bardziej zaawansowanych czynności życiowych. Niedaleko kory umieszczony jest pień mózgu, który łączy się z rdzeniem. Prawidłowe funkcjonowanie tej części umożliwia wykonywanie ważnych czynności życiowych. Móżdżek zaś przystosowuje we właściwy sposób napięcia mięśni oraz dba o poprawną postawę ciała. Z kolei rdzeń kręgowy uczestniczy w przekazywaniu bodźców do mózgu i konkretnych narządów. Drugi układ to obwodowy układ nerwowy, w skład którego wchodzą korzenie rdzeniowe i nerwy obwodowe. Celem układu jest przewodzenie doznań z struktur nerwowych do narządów. Mimo skomplikowanej budowy układu jest on w pełni odpowiedzialny za nasz kontakt ze światem zewnętrznym. Ważną rolę w mówieniu spełniają nerwy i drogi nerwowe  czaszkowe, twarzowe, językowo-gardłowe i krtani, które są odpowiedzialne za poprawną artykulację i wytwarzanie dźwięków mowy. W procesach mowy ważną funkcję spełnia także móżdżek, kontrolując czynności manualne oraz sterując mową. Jak widzimy, ludziom z uszkodzeniami mózgu potrzebna jest więc terapia u logopedy, umożliwiająca stałe ćwiczenie mówienia, mimo braku predyspozycji.

Balbutologopedia

Balbutologopedia Balbutologopedia to dział w logopedii zajmujący się leczeniem osób jąkających się. A właściwie, czym jest jąkanie, skąd się bierze i jakie są jego skutki. Na początku warto wyjaśnić, iż jąkanie ma wiele znaczeń, ale wszystkie dotyczą jednego – jąkanie to zaburzenia w mowie i związanymi z nią tempo, rytm oraz płynność, spowodowane komplikacjami mięśni w okolicach dróg oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych. Osoby z takimi schorzeniami mają kłopot z wypowiedzeniem najprostszych słów czy wytworzeniem odpowiednich dźwięków. Dlaczego tak się dzieje? Za najważniejsze przyczyny takich nieprawidłowości można wyróżnić niedostatecznie wykształcenie narządów i mięśni aparatu mowy, nerwice uszkodzenia obszarów mózgowych. Jak wspomniałam we wcześniejszych artykułach wady aparatu mowy mogą być spowodowane przez niewłaściwe oddychanie, sposób odżywiania, układania do snu czy po prostu przez brak uwagi na zmiany zachodzące u dziecka przez rodziców, którzy nie robili nic, aby zmienić ten stan rzeczy. Co do nerwic, tutaj sytuacja kreuje się trochę inaczej, ponieważ wrażliwy człowiek nie potrafi poradzić sobie ze stresem w życiu, presją społeczeństwa czy wymaganiami sprzecznymi z własnym światopoglądem. Za przyczynę nerwic można także uznać brak opieki rodzicielskiej w dzieciństwie lub przeżycie jakiejś sytuacji, która wywołała uraz (trauma). Również zaburzenia w mózgu stanowią taką przyczynę – jak dowiódł dr Martin Sommer istnieje słaba komunikacja między dwoma obszarami odpowiedzialnymi za poprawną mowę w lewej półkuli. Kiedy człowiek chce wypowiedzieć jakieś zdanie, jego myśl o tym zamierzeniu przesyłana jest z jednego miejsca do drugiego, gdzie następuje zamiana jego myśli na słowa – u jąkających ta sytuacja występuje z trudem, dlatego mają takie kłopoty w mówieniu. Oprócz tego również do takiego stanu rzeczy przyczynia się prawa półkula, która także chciałaby mieć wpływ na wypowiadane słowa i być może to jest kolejny powód nieprawidłowej mowy. Niektóre osoby jąkające się mają tzw. słuchowe sprzężenie zwrotne – polega na tym, iż osoba mówiąca nie ma odsłuchów swego głosu, zaś taką funkcję pełni kora słuchowa lewej półkuli, która we właściwym momencie włącza się. Co robić aby zwalczyć jąkanie? Większość logopedów dąży do usunięcia niepłynności w mówieniu lub całkowitego zlikwidowania. Można do tego dojść za pomocą ćwiczeń oddechowych, rozluźniających oraz podjęcia walki z lękami. Również stosuje się proces nauczenia mowy od zera, trwający około półtora roku. Kolejna metoda to echokorekcja, pozwalająca właściwie generować echo dla jąkających się, dzięki czemu maleje liczba ich zająknięć. Ważne jest także to, aby logopeda nie ograniczał się tylko do wyeliminowania problemu jąkania, ale starał się o zwiększyć poziom komunikacji u pacjenta, pomóc rozwiązać problemy, z których wynika jąkanie – jednym słowem jeśli logopeda połączy się ten problem z formami edukacyjnymi czy celami życiowy, efekt będzie znacznie lepszy, co przyniesie wiele korzyści dla pacjenta.

Mózgowe porażenie dziecięce i zaburzenia mowy

Mózgowe porażenie dziecięce i zaburzenia mowy Mózgowe porażenie dziecięce to grupa przewlekłych schorzeń w układzie nerwowym, które wystąpiły w trakcie jego rozwoju, jak i przed oraz po narodzinach. Uszkodzeniu ulegają głównie obszary odpowiedzialne za ruch i kontrolę mięśni. Za przyczyny takiego stanu rzeczy odpowiadają głównie: słabe dotlenienie płodu, komplikacje przed i poporodowe, przedwczesny poród, mała masa dziecka, wpływ alkoholu lub papierosów, ciąża mnoga czy infekcje wewnątrzmaciczne. Z kolei liczne objawy spowodowane nieprawidłowościami na obszarach w mózgu to m.in.: asymetria w ułożeniu i ruchów kończyn górnych i dolnych, ogólne zaburzenia na tle rozwoju umysłowego, mowy, słuchu i czucia, słabe napięcie mięśni, występowanie padaczki, problemy z karmieniem. Po urodzeniu dziecka trudno znaleźć typowe objawy, ale gdy je dostrzeżemy np.: zaburzenia snu, słabą ruchliwość czy problem z ssaniem i połykaniem, warto zgłosić się do specjalisty i rozpocząć wczesne leczenie, które powinno opierać się na wielu aspektach. Przede wszystkim pewne zaburzenia są nieodwracalne, ale nie znaczy to, ze będą one wrasta czy też zmniejszać się, więc specjalista na podstawie badań określa, jaki jest stopień inwalidztwa, dzięki wyjaśnia, jak można zminimalizować ograniczenia. Potrzebna jest więc współpraca osób z różnych dziedzin: lekarzy, fizjoterapeutów, pedagogów czy rodziców, aby można było utrwalać pozytywne zachowania i nawyki, które mogą dać pożądane efekty np.: w postaci lepszej ruchowości czy komunikacji. Zaleca się również stosowanie terapii ze zwierzętami, która może przynieść niespodziewane możliwości dla takiej osoby. W przypadku zaburzeń mowy koniecznie potrzebna jest pomoc ze strony logopedy, jednak zależy to w pełni od poziomu rozwoju umysłowego oraz od porażenia. Czynniki, które wywołuje problemy z porozumiewaniem się, to napewno wady umysłowe, zaburzenia słuchu i ruchowości, niecierpliwienie się, słabe kontakty z ludźmi. Nauczanie mowy u takich osób jest bardzo powolne i monotonne, ponieważ zależy od stopnia zaawansowania mięśni twarzy i narządów mowy. Wśród chorych występować mogą takie zaburzenia mowy jak: jąkanie, dyslalia, dysgramatyzm oraz kłopoty związane z głosem. Powodują one nieprawidłowe wymawianie głosek i czy używanie niewłaściwych form w gramatyce oraz zmianę słów lub zdań poprzez dodawanie czy opuszczanie liter. W zależności od tego, która część ciała uległa większemu niedowładowi, są różne typy w zaburzeniu mowy. Jeśli uszkodzenia przeważają na lewej stronie, dzieci posiadają mały zasób słownictwa i znacznie gorzej rozumieją, a te z kolei, które mają je na prawej części mają problem z użyciem aparatu mowy, rozumienia sensu słów i bardzo niewielkie słownictwo. Od początkowych momentów życia dziecko z porażeniem mózgowym nie ma możliwości ani warunków do tego, aby kształtować prawidłowo swoją mowę, dlatego ważne są ćwiczenia połykania, ssania, oddychania oraz artykulacja, fonacja wprowadzone przez logopedę oraz ciągłe mówienie do dziecka o tym, co się dzieje wokół.

Dbałość o rozwój prawidłowej mowy – rady dla rodziców

Dbałość o rozwój prawidłowej mowy – rady dla rodziców Aby dziecko mogło przyswoić elementy prawidłowej mowy, potrzebny jest kontakt ze środowiskiem społecznym, który od początkowych chwil pojawienia się na świecie zapewniają mu rodzice, stanowiąc dla dziecka podstawowy wzór w określonych zachowaniach. Warto zatem wyjaśnić kwestie związane z tym, co powinni robić rodzice, aby dziecko mogło poprawnie mówić, a czego nie oraz to, w jakich sytuacjach powinni się oni zgłosić do konkretnego specjalisty. Najważniejsze jest, aby to rodzice od samego początku mówili dużo do dziecka, nie krzycząc na nie. Kiedy podrośnie, powinni mówić do niego językiem poprawnym pod względem językowym i używać pełnych zdań i słów, zrozumiałych dla dziecka, a także być cierpliwym w wypowiadaniu wyczerpujących zdań. Staramy się mówić do dziecka podczas zwykłych czynności życiowych jak ubieranie, spacery, jedzenie czy zabawy oraz opowiadać o tym, co się dzieje wokół nas. Dobrym pomysłem jest także to, aby od najwcześniejszych lat uczyć wyliczanek, wierszyków czy piosenek na pamięć oraz czytać bajki, a przy tym oglądać obrazki, nazywając przedmioty na nim widniejące. Rodzice powinni zachęcać dziecko do mówienia, chwaląc każdy taki przejaw, a rozmowa powinna stanowić dla niego przyjemność. Również dbałość o higienę jamy ustnej i oddychanie nosem powinny stanowić priorytet dla rodziców. Jednym słowem dziecko powinno być otaczane dźwiękami ze świata zewnętrznego, a rodzice, którzy powinni dołożyć wszelkich starań, aby dziecko w przyszłości nie miało problemów z mówieniem. Więc czego rodzice muszą się wystrzegać w takim przypadku? Przede wszystkim nie można mówić do dziecka zdrobnieniami czy używając języka dziecinnego, ponieważ dziecko będzie miało problem z odróżnieniem prawidłowej mowy. Oboje rodzice powinni chętnie przysłuchiwać się naturalnej mowie dziecka, a w razie jakichś niedomówień zadawać kolejne pytania, które pozytywnie przyczyniają się do rozwoju mowy. W okresie kształtowania dziecka nie można wymagać ani ganić go za nieprawidłowe wymówienie głosek czy słów, zmuszając do kilkukrotnego powtarzania prawidłowej wymowy. Może się wydawać, że posługiwanie się lewą ręką jest jakimś odchyleniem w normie, jednak to nieprawda, ponieważ zmuszając dziecko do nauki posługiwania się prawą ręką można zaburzyć funkcjonowanie mowy, prowadząc np.: do jąkania. Choć wydaje się to trudne, są to podstawowe zachowania, którymi należy się kierować dla dobra dziecka. Jeśli zauważymy jakiekolwiek zmiany w mowie czy budowie narządów mowy, należy skontaktować się z odpowiednim specjalistą. Oto kilka przykładowych sytuacji, które mogą zaniepokoić rodziców: gdy dziecko wymawia głoski s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, t, d, n wsuwając język między zęby lub ocierając nim o wargę, gdy mówi przez nos, dostrzegamy zmiany w budowie aparatu mowy lub gdy nie jesteśmy pewni czy dziecko słyszy, nie wymawia żadnych żadnych samogłosek, myli głoski dźwięczne z bezdźwięcznymi oraz dźwiękopodobne, zniekształca głoski oraz gdy wzrasta poziom niepłynności mówienia.

Zmysł i narząd słuchu – budowa ucha

Zmysł i narząd słuchu – budowa ucha Dla dziecka, które styka się od samego początku z dźwiękami świata zewnętrznego, ważny jest dobry słuch, który jest jednym z sześciu zmysłów, a jego narządem jest ucho, więc warto przybliżyć nieco informacji. Jak wiadomo zmysł słuchu umożliwia człowiekowi odbieranie fal dźwiękowych z zewnątrz, pozwalając mu tym samym rozpoznawać otoczenie i komunikować się. Oprócz ludzi, również kręgowce, głównie ssaki, wykorzystują tę właściwość, jednak komunikują się między sobą wydając odgłosy, zaś ludzie dzięki mowie. Zatem opiszę sposób docierania fal do ucha i jego budowę. Ucho składa się z trzech części: ucha zewnętrznego, ucha środkowego oraz ucha wewnętrznego. Pierwszy element ucha, składa się z małżowiny usznej, która jest widoczna na zewnątrz, a jej kształt umożliwia odbieranie fal dźwiękowych i przesyłanie ich do przewodu słuchowego zewnętrznego, gdzie dźwięki kierują się dalej. Jego zadaniem jest też wydzielanie woskowiny, odpowiedzialnej za zatrzymywanie zanieczyszczeń. Następnie fale trafiają do zewnętrznej powierzchni błony bębenkowej, która zamienia fale dźwiękowe na drgania mechaniczne. Od tego momentu zaczyna się druga część ucha – ucho środkowe, gdzie kolejny element ucha, czyli trzy kosteczki słuchowe (młoteczek, kowadełko, strzemiączko) odbierają te drgania i przesyłają je do ostatniej części, do ucha wewnętrznego. Tam z kolei drgania natrafiają na okienko owalne, łączące się ze strzemiączkiem, gdzie dochodzi do przejścia drgań do komory ślimaka. Między kosteczkami i okienkiem znajduje się jeszcze jedna część tzw. trąbka Eustachiusza (słuchowa), której zadanie polega na wyrównywaniu ciśnienia. Kiedy drgania mechaniczne trafiają do ślimaka, w którym oprócz płynów (są to otolity, czyli kryształki CaCO3) znajdują się też dwie błony – podstawowa i przedsionkowa, które z kolei dzielą wnętrze ucha na trzy komory: schodami przedsionka, ślimaka i bębenka. Przy schodach umieszczony jest narząd odpowiadający za zamianę drgań mechanicznych w impulsy nerwowe za pomocą rzęsek – jest to narząd Cortiego, a te z kolei trafiają do właściwych miejsc w mózgu , czyli do struktur słuchowych w korze mózgowej. W razie uszkodzenia tej, jakże ważnej części w uchu wewnętrznym, następuje całkowite utracenie słuchu, czyli głuchota. Trzeba także przypomnieć, że ucho jest odpowiedzialne za zmysł równowagi, za który odpowiadają kanały półkoliste znajdujące się w błędniku, zaś umiejscowione są nad ślimakiem. Rejestrują każdą zmianę położenia ciała. Tak w skrócie można opisać najprościej budowę ucha, które w rzeczywistości spełnia ogromną rolę dla człowieka – to dzięki niemu możemy kontaktować się ze światem. Ale niestety, ludzie nie posiadają takich zdolności jak zwierzęta – ich słuch wychwytuje znacznie więcej dźwięków, często o niższej częstotliwości. Dlatego tak często zdarza się, że zwierzęta reagują szybciej od ludzi, a tym samym lepiej orientują się, co się dzieje w otoczeniu. Być może ludzie również będą mieli taką szansę w przyszłości, na co pozwoli technika.